YAPILARINA GÖRE FİİLLER
Türkçe’de fiiller yapı bakımından üçe ayrılır:
1. Basit fiil
2. Türemiş fiil
3. Birleşik fiil
1.BASİT FİİLLER: Herhangi bir yapım eki almamış, başka bir kelimeyle de birleşmemiş kök durumundaki fiillerdir. Kök, fiilin bölünemeyen en küçük anlamlı parçasıdır.
Sev-, ağla-, kaç-, sor-
Çekimli bir fiilin kip, kişi ve olumsuzluk ekleri atıldıktan sonra geriye kalan iş, oluş, hareket bildiren kısmı yapım eki almamış, yani başka bir kelimeden türememiş veya başka bir kelimeyle de birleşmemiş fiil basit yapılıdır.
Okuyacakmışsın ....Oku-y-acak-mış-sın (Kök-yardımcı ses-gelecek zam.eki-rivayet eki-2.tekil şahıs eki.)
2.TÜREMİŞ YAPILI FİİLLER: Fiil ya da isim köklerine yapım eki getirilerek türetilen fiillerdir.
Göz-le- gör-üş yaş-a- giy-in
İsim fiil isim fiil
Fiil fiil fiil fiil
Dikkat ! Yansıma olan kelimelerle de fiil türetilebilir.( Çat-la-, fısıl-da-, hav-la-)
Örnek Soru: Hangi cümledeki yüklemin yapısı basittir? (19996 DPY)
A) Yeni aldığı elbiseyi bugün giydi.
B) Çocuk, yatağından hafifçe doğruldu.
C) Seyahatten dönen kardeşini yokladı.
D) Akşam olunca sokaklar tenhalaştı.
Cevap (A) : Giy-di (Basit)
Örnek Soru : Aşağıdaki altı çizili kelimelerden hangisi isimden türemiş bir fiildir?
A) Babam koca bir ayı avlamış.
B) Bebeğe yedirdin mi mamasını?
C) Bu kartları çok ucuza bastırdım.
D) Alıştım artık, bana yapılanlara.
Cevap (A) : Av (isim)
3. BİRLEŞİK YAPILI FİİLLER : İki ya da daha fazla kelimenin bir araya gelerek oluşturdukları fiillerdir. Üç yolla yapılır:
a) Yardımcı fiille kurulan birleşik fiiller:
|
İ S İ M |
Yardımcı Fiil |
|
et- |
|
ol- |
|
eyle- |
|
kıl- |
Yardım et-
Başarılı ol-
Not: Ol- yardımcı fiili tek başına da fiil olarak kullanılabilir. Ben hep sizin yanınızda olacağım.
Örnek Soru: “Olmak” fiili aşağıdaki cümlelerin hangisinde yardımcı fiil olarak kullanılmıştır? (1996 – FL / AÖL)
A) Gideli iki yıl oluyor. (Zarf Tümleci)
B) Her şeyden önce insan olmalı. (Yüklem)
C) Evimizin bir de bahçesi olmalı. (Özne)
D) Bu yaz ekinler erken oldu. (Zarf Tümleci)
Cevap (B)
Çözüm: Ol- kelimesi tek başına yüklem olduğu zaman, yanındakini fiilleştirmek yerine onları özne, nesne veya tümleç olarak alır.
DİKKAT ! Yardımcı fiille oluşturulan birleşik fiillerde ses düşmesi veya ses türemesi oluşuyorsa fiil bitişik yazılmalıdır. Eğer ünlü düşmesi veya ünsüz türemesi olmuyorsa ayrı yazılır.
Sabır-et- sabret- (Ses düşmesi)
Af-et- af-f-et- (Ses türemesi)
Terk et-
Namaz kıl-
Hasta ol-
Örnek Soru: Hangi cümlede birleşik fiil yoktur? (1993 EML)
A) Bahçede çalışan komşumuza yardım edelim.
B) İnsanları fikirlerinden dolayı küçümsemeyin.
C) Sabahtan beri içimde bir eziklik hissediyorum.
Dayıma, sabah erkenden telefon ettim.
b) Anlamca Kaynaşmış Birleşik Fiiller ( Deyim Halindeki Birleşik Fiiller) :
Kelimelerin gerçek anlamlarından sıyrılmasıyla yani mecaz anlamda kullanılmasıyla oluşan birleşik fiillerdir. –mek. –mak mastar ekinin alabilen deyimler bu gruba girer. Veya ; isim soylu kelime ya da kelimelerle bir fiilin bir araya gelmesiyle oluşur.
Memleketim gözümde tütüyor ! Başka nereye başvurdunuz? Çok eziyet çekmiş.
(Göz gezdir-, kafa patlat-, kapı dinle-, kulak asma-, akıl ver-...)
c) Kurallı Birleşik Fiiller
En az iki kelimenin belli bir kurala göre birleşmesiyle oluşan birleşik fiillerdir. Dilimizde çok değişik kurallı birleşik fiil vardır. Bunların en yaygın olarak kullanılanları dört çeşittir.
1) Tezlik Fiili: Fiil kök ve gövdelerine –ı, -i, -u, -ü ekleri getirilir. Ortaya çıkan kelime “vermek” fiiliyle birleştirilir. Tezlik fiilleri daima bitişik yazılır. Geliver-, yapıver-, okuyuver-, seçiver...
Tezlik fiillerinde genellikle “çabukluk, beklenmezlik, kolaylık, önem vermeme” anlamları görülür.
Gazeteyi yere atıverdi. (Önem vermeme)
Fiil Tabanı -(i) ver (mek)
Bak (ı)ver-
Tezlik fiilinin olumsuzu iki şekilde yapılır: Geliver...gelmeyiver veya Geliverme
2) Yeterlilik Fiili : Fiil kök veya gövdelerine –a, -e ekleri getirilir. Ortaya çıkan kelime “bilmek” fiiliyle birleştirilir. Bu fiillerde bir işin yapılmasına gücün yetmesi, işi başarma anlamları vardır. Daima bitişik yazılır. Yapabil-, gezebil-, okuyabil-...
Yeterlilik fiillerinde genellikle olasılık anlamı görülür. Bu nedenle yeterlilik fiillerinin bulunduğu cümlelerde olasılık zarflarının kullanılması dil yanlışlığına yol açar.
Belki yarın köye dönerim. (Doğru)
Yarın köye gidebilirim. (Doğru)
Belki yarın köye gidebilirim. (Yanlış)
Yeterlilik fiilinin olumsuzu üç şekilde yapılır: Alabilirim... (Alamam) (Almayabilirim) (Alamayabilirim)
Yukarıdaki üç olumsuz yeterlilik fiilinin aralarında anlam farkı vardır. Birincide kesinlik, ikincide kişinin kendisine bağlı olumsuzluk, üçüncüde ise kişinin elinde olmayan nedenlerden doğan olumsuzluk söz konusudur.
3) Sürerlilik Fiili : İki şekilde yapılır.
· Fiil kök veya gövdelerine –a, -e ekleri getirilir. Ortaya çıkan kelime “durmak, kalmak, gelmek” fiilleriyle birleştirilir. Bu tür sürerlilik fiilleri daima bitişik yazılır. Uyuyakal-, gidedur-, süregel-...
· Fiil kök veya gövdelerine –ıp, -ip, -up, -üp ekleri getirilir. Bu kelimelerden sonra “durmak, kalmak, gelmek” fiilleri kullanılır. Bu tür sürerlilik fiilleri ayrı yazılır. Konuşup dur-, gidip dur-, donup kal-, sürüp gel-...
Bu fiillerde, işin belli bir süre devam ettiği anlamı vardır. Sürerlilik fiillerinin olumsuzu yoktur.
4) Yaklaşma Fiili: Fiil kök veya gövdelerine –a, -e ekleri getirilir. Ortaya çıkan kelime, “yazmak” fiiliyle birleştirilir. Yaklaşma fiilleri bitişik yazılır. Düşeyaz-, öleyaz-...
Bu fiillerde “olmadı ama az daha olacaktı, az kalsın oluyordu” anlamları vardır. Yaklaşma fiillerinin anlamı olumsuzdur. Bu nedenle yaklaşma fiilleri ayrıca olumsuz yapılamaz. Yani bu fiillerin görünümü olumlu, anlamı olumsuzdur.
NOT : Türkçe’de en çok kullanılan kurallı birleşik fiiller bunlardır. Bunlar iki fiilden oluşmuştur. Ayrıca bir fiilimsi, bir fiilden (ağlayacağı tut-, göresi gel-..) ; bir fiil , bir yardımcı fiilden oluşan (hazırlanmış ol-, gider ol-, söyleyecek ol-...) kurallı birleşik fiiller de vardır.
22:10 - 6/3/2007 -
teprik
çok tşkkr ederim çok işime yaradı
 eren - 2009-10-21 15:56:00 - 2009-10-21 15:56:00
?turkısh
bence burda yeterince soru yok fazlada blgi verilmemiş puan olarak 00000000 veriyorummmm daha fazla bilgi ve soruuuu
YÖNETİM NOTU: Sevgili Lara,
Burası ilköğretime yönelik bir site ve o yüzden de bilgiler az, öz... Yeterince soru istiyorsan yaprak test çöz, tavsiyemdir. :))) Verdiğin "0" da ancak senin bakış açına verilebilir ki 5'lik bir site bekliyorum senden! Yap, görelim... :)))
Düzenleyen edebiyatturkce gün: 31/5/2009 saat: 21:42
lara - 2009-05-31 13:20:17 - 2009-05-31 13:20:17
fiiller
çok mükemmel beğendim
isimsiz - 2009-05-09 12:58:25 - 2009-05-09 12:58:25
türkçe
arkadaşlar ben bu siteye okulumun sitesinde yararlı siteler bölümüne girdim ve size bir şey söyleyecem ... arkadaşlar türkçemizin yok olup gittiğini biliyormusunuz.bir düşünün bir cumle kurduğunuzda bilmediğiniz kelimeleri araya koyuyoruz.peki o gereksiz cümleler gerekirmi.bence hayır...bu dedeiklerimi bir düşünün
gamze tosın - 2009-05-06 14:36:48 - 2009-05-06 14:36:48
...
bu konuya bayılıyorum o yüzden ben bu siteyi seçtim
eray - 2009-05-04 21:32:09 - 2009-05-04 21:32:09
sıfır vercekmiş
ya hoca bunların hepsine yalan dedi yanlış dedi ya simi yanlış biliyosunuz yoksa hocamı bilmiyo anlamadım lütfen bana yardımcı olun bu benim dönem ödevim
YÖNETİM NOTU: Sevgili Mert,
Mesela neresine yalan yanlış dedi? Hepsine dediyse o hocanın alnından öpüyorum(!) o zaman... Türk Dilinde yüksek lisans yapmış ve doktoraya devam eden biri olarak ben 10 yıldır bunu böyle anlatıyorum. Neden? Çünkü doğrusu bu! :))) Bence hocan şaka yapmıştır.
NOT: Konun "Birleşik Fiiller" mi yoksa "Birleşik Zamanlı Fiiller" mi? Tam olarak konunu söyle bana...Eğer "Yapısına Göre Fiiiler" ise ve sen bu ödevle sıfır alırsan ben bu mesleği bırakacağım. :)
Düzenleyen edebiyatturkce gün: 26/4/2009 saat: 18:04
mertoloji - 2009-04-25 20:10:28 - 2009-04-25 20:10:28
tşk
saol walla yarın sınaw wardı
isimsiz - 2009-04-23 16:08:59 - 2009-04-23 16:08:59
odev
guzel yaw odevdı hocaya vercem kıskanacak valaha helal olsun sana:):)
isimsiz - 2009-04-05 20:35:23 - 2009-04-05 20:35:23
türemiş fiiller
güzeldi bazı yerleri anlamadım
isimsiz - 2009-03-23 18:36:41 - 2009-03-23 18:36:41
not
açıklamalar çok gzl teşekkür ederim ama yazılar çok küçk biraz büyültürsenz sevinirm ii günler=)
isimsiz - 2009-03-17 23:11:55 - 2009-03-17 23:11:55
bu ne yaaaa
abı nası nerden yazıonuz bunları anamadım gıttı hocanın mallıgındanmıdır nedır hepsi yanlıs dedi
isimsiz - 2009-03-14 15:37:59 - 2009-03-14 15:37:59
züpperrrrr!!!
ya yazılıya burdan calıstım we 100 aldım artık her yazılıma burdan calıscam
isimsiz - 2009-03-12 20:40:52 - 2009-03-12 20:40:52
FİİLLERİN YAPISI
DOGMUŞ basit fiil
GELMEDİM basit fiil
ANILMAKTADIR türemiş (ama fiil değil, isim-fiil)
YAYINLANAN türemiş (ama fiil değil, sıfat-fiil)
SÖNERKEN basit fiil (iken ekleşmiş)
DOLAŞARAK türemiş (ama fiil değil, zarf-fiil)
OKUYORDU basit fiil
SİNDİRDİGİMİZ türemiş (ama fiil değil, sıfat-fiil)
YOGRULMUŞTUR türemiş fiil
ÇOK GÜZEL BİR SİTE ÖDEVİMDE ÇOK YARDIMCI OLDU AMA YAPAMADIKLARIM VAR BUNLARI FİİLLERİN YAPISINA GÖRE YAPAR MISINIZ?
Düzenleyen edebiyatturkce gün: 8/3/2009 saat: 23:51
isimsiz - 2009-03-06 18:22:22 - 2009-03-06 18:22:22
not
Çok tskr ederim
Kemal - 2009-03-04 23:11:06 - 2009-03-04 23:11:06
burak
çok saolun arkadaşlar çok işime yaradı ALLAH razı olsun
isimsiz - 2009-02-26 18:37:23 - 2009-02-26 18:37:23
saol
çok tşkkrlr çok işime yaradı bu bize ödevdi saol eyw emeği geçen herkese çok tşkkrllerrr ediorummm...
ahmet_izmir - 2009-02-18 19:33:51 - 2009-02-18 19:33:51
ödev
cok tesekkürler elinize sağlık
ibrahim - 2009-02-18 18:27:36 - 2009-02-18 18:27:36
birleşik yapılı filler
çokkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkk teşekkürler çok işime yaradı hazırlayan kimse ona sonsuzzzzzzzzzzzzzzzzzzzzzzz teşekkürlerrrrrrrrrrrrrrrrrrrr
isimsiz - 2009-02-15 17:23:31 - 2009-02-15 17:23:31
TEŞEKKÜR
Bu bilgiler bana çok yararlı oldu, çok teşekkür ederim.
isimsiz - 2009-02-12 21:38:30 - 2009-02-12 21:38:30
performans ödevi
çok ama çok teşekkür ederim türkçe performans ödevime çok yardımcı oldu
çalışkan - 2009-01-12 20:12:00 - 2009-01-12 20:12:00
fiiller
bu yazıyı yazan herkeze tşk ederim çok güzel olmuş çok işime yaradı
YÖNETİM NOTU: "...herkes..."
Düzenleyen edebiyatturkce gün: 9/1/2009 saat: 00:00
isimsiz - 2009-01-08 13:55:19 - 2009-01-08 13:55:19
türkçe dersi
ben 7. sınıfa giyorum yarın sınav vardı teşkkür ederim
isimsiz - 2009-01-07 19:34:40 - 2009-01-07 19:34:40
Emeği Geçen hérkésé téşékkür édérim
Ben 7. sınıf öğrencisiyim bu site benim çok işime yaradı yazılıya hazırlanmamda ayrıca türkçemizi bu kadar önemsiyen insanların olmasıda beni gururlandırdı.Sağlıcakla Kalın...
7/D den bir öğrenci - 2009-01-04 19:43:18 - 2009-01-04 19:43:18
türkçe
tşk türkçe performans ödevimdi
çalışkan - 2009-01-04 16:58:03 - 2009-01-04 16:58:03
ödev
tşk
isimsiz - 2009-01-02 19:01:59 - 2009-01-02 19:01:59
yazılı için kurtarıcı melek :bu siteeee
valla konuyu fazla iyi kavrayamamıştım ama okuyarak ve soruları çözerek çok iyi anladım.emeği geçen herkeze çok teşekkürler...
YNETİM NOTU: "herkeS" olmalı...
Düzenleyen edebiyatturkce gün: 1/1/2009 saat: 21:08
sedef - 2009-01-01 20:41:30 - 2009-01-01 20:41:30
ödev
kurallı birleşik fiillerde hece düşmesi,ses türemesi vb şeyleri yazdık hoca devamını araştırın derken ne demek istedi anlamadım yardımcı olur musunuz? saygılarımla
YÖNETİM NOTU: Sevgili Aleyna,
Kurallı birleşik fiilerde ses olayının bir etkisi yok. Bence o "kurallı birleşik" fiiller değil "yardımcı fiillerle yapılan birleşik" fiillerdir. Yani "et-, kıl-, eyle-, ol-" yardımcı eylemleri, asıl fiillere getirilirken herhangi bir ses olayı (düşme, türeme vs.) olursa bunlar bitişik yazılırlar:
kayıp+ol- = kaybol- (düşme ve yumuşama var)
his+et- =hisset- (türeme var)
Kolaylıklar.... (Bir de hocayı iyi dinle! :)
Düzenleyen edebiyatturkce gün: 28/12/2008 saat: 21:31
aleyna - 2008-12-28 19:29:13 - 2008-12-28 19:29:13
süper
Çok güzel bi site kim yazdıysa çok tşk ederim ödevimde çok yardımcı oldun tkrar tşk ederim.Keşke internette böyle güzel şeyler olsa ama...
ilker - 2008-12-22 17:05:40 - 2008-12-22 17:05:40
bilşik türemiş fiiller
düşünce fiili bileşik midir yoksa türemişmi
YÖNETİM NOTU: Arkadaşım "düşünce" fiil değil ki!
Düzenleyen edebiyatturkce gün: 18/12/2008 saat: 20:46
isimsiz - 2008-12-18 17:13:34 - 2008-12-18 17:13:34
ödev
ya benim aklıma takıldı durmak bir kılış(iş)fiili mi yoksa durum fiili mi
YÖNETİM NOTU: Fiillerin cümlede kullanıldığı anlama göre değişebilir. Ama "dur-" genel anlamıyla "durum fiili" gibi geldi bana...Ancak "durmak" biçiminde "-mek"li yazarsanız bu fiil olmaktan çıkar ve isim olur.
Düzenleyen edebiyatturkce gün: 18/12/2008 saat: 20:49
isimsiz - 2008-12-18 15:05:57 - 2008-12-18 15:05:57
....
harbi valla çok sağolun çok ihtiyacım vardı teşekkürler olağanüstü olmuşş:D
Düzenleyen edebiyatturkce gün: 15/12/2008 saat: 22:18
irem - 2008-12-15 19:05:11 - 2008-12-15 19:05:11
ödevvvvvvvvvvvvvv
Kitaplıklarımızda kelimesini çözümler misiniz?
YÖNETİM NOTU:
-da: durum eki (bulunma)
-mız: çokluk 1. kişi iyelik eki
-ı: yardımcı ünlü
-lar: çoğul eki
-lık: isimden isim yapım eki
kitap: isim kökü (Arapça)
Düzenleyen edebiyatturkce gün: 13/12/2008 saat: 21:47
isimsiz - 2008-12-13 19:23:24 - 2008-12-13 19:23:24
fiiller
harika bir çalışma olmuş
isimsiz - 2008-12-07 11:58:13 - 2008-12-07 11:58:13
benle tanışın
ben mustafa süper oldu ama sorular fazla ols ödevimi karşılayacaktı nolur benle tanışın konuşalım msnem mustafapolat_11@hotmail.com
mustafapolat_11@hotmail.com - 2008-12-05 15:22:14 - 2008-12-05 15:22:14
teşekkür
ellerinize sağlık gerçekten güzel bir ödev olmuş
isimsiz - 2008-12-03 15:32:09 - 2008-12-03 15:32:09
Ödev
ya soruya gerek yoktudiğerlerini yazmam gerek
can... - 2008-11-29 18:09:18 - 2008-11-29 18:09:18
saolun ya
oh be doğru düzgün bişi bulabildim en iyi site sizsiniz ya çok saolun ödevim BİTTİ!!!!!!
7/B ebru - 2008-11-26 18:35:10 - 2008-11-26 18:35:10
YAPI BAKIMINDAN FİİLLER
HARBİ SÜPER OLMUŞ ÇOOOOOOOK TEŞEKKÜRLERRRRR............
ECEE - 2008-11-26 18:29:10 - 2008-11-26 18:29:10
YAPISINA GÖRE FİİLLER
süpper ya ödewim biiti oleyyyyy xD
inek xD - 2008-11-25 09:55:41 - 2008-11-25 09:55:41
7/C sınıfın yım
bu konular okul dabana yardım cı olacak tır emeinim emeyi gecen her kez den alah razı olsun
YÖNETİM NOTU: Sevgili Onur,
Bu bilgilerden önce bence özellikle yazım konularını hallet: "emeği, herkes, Allah..." O zaman çok daha başarılı olacaksın emin ol.
Düzenleyen edebiyatturkce gün: 18/11/2008 saat: 22:31
onur - 2008-11-17 23:14:41 - 2008-11-17 23:14:41
asdsa
ark tsk ederım walla cok qsl bı sıte umarım bu bana sınavımda yardımcı olur
evre - 2008-11-13 18:48:53 - 2008-11-13 18:48:53
çok teşekür ederim!!!
süper bir site bana çok yardımcı oldu kim kurmuşsa bu seteyi çok teşekkür ederim bacımsın)))
YÖNETİM NOTU: :)
Düzenleyen edebiyatturkce gün: 11/11/2008 saat: 23:38
alev - 2008-11-11 17:54:20 - 2008-11-11 17:54:20
teşekkür
çok teşekkürler yarın yazlım vardı ve bu site bana çok yardımcı oldu.
elif - 2008-11-06 21:47:05 - 2008-11-06 21:47:05
yorum
gerçekten güzel öğretti sağolun
isimsiz - 2008-10-25 18:39:38 - 2008-10-25 18:39:38
yaz1
güzel olmu_
ali - 2008-10-03 14:58:01 - 2008-10-03 14:58:01
konu
çok sa olun bana yard1mc1 oldunuz zcvx
adem - 2008-10-03 14:44:09 - 2008-10-03 14:44:09
sağolun
teşekkürler
isimsiz - 2008-06-03 23:09:19 - 2008-06-03 23:09:19
TEŞEKKÜRLER
EMEĞE SAYGI.Teşekkür ederim.
BOZKURT - 2008-05-29 19:00:20 - 2008-05-29 19:00:20
BİLGİLERİNİZ
BU SİTEGİ HAZIRLIYAN HER KEŞE TEŞEKKÜR EDİYORUM
yunus crazydolphin - 2008-05-26 22:08:13 - 2008-05-26 22:08:13
türkçe
ya valla çok teşekkür ederim.Çok işime yarayan bilgiler var.Allah sizden razı olsunnnnn.
büşra - 2008-05-21 19:53:02 - 2008-05-21 19:53:02
|
