YAPILARINA GÖRE FİİLLER
Türkçe’de fiiller yapı bakımından üçe ayrılır:
1. Basit fiil
2. Türemiş fiil
3. Birleşik fiil
1.BASİT FİİLLER: Herhangi bir yapım eki almamış, başka bir kelimeyle de birleşmemiş kök durumundaki fiillerdir. Kök, fiilin bölünemeyen en küçük anlamlı parçasıdır.
Sev-, ağla-, kaç-, sor-
Çekimli bir fiilin kip, kişi ve olumsuzluk ekleri atıldıktan sonra geriye kalan iş, oluş, hareket bildiren kısmı yapım eki almamış, yani başka bir kelimeden türememiş veya başka bir kelimeyle de birleşmemiş fiil basit yapılıdır.
Okuyacakmışsın ....Oku-y-acak-mış-sın (Kök-yardımcı ses-gelecek zam.eki-rivayet eki-2.tekil şahıs eki.)
2.TÜREMİŞ YAPILI FİİLLER: Fiil ya da isim köklerine yapım eki getirilerek türetilen fiillerdir.
Göz-le- gör-üş yaş-a- giy-in
İsim fiil isim fiil
Fiil fiil fiil fiil
Dikkat ! Yansıma olan kelimelerle de fiil türetilebilir.( Çat-la-, fısıl-da-, hav-la-)
Örnek Soru: Hangi cümledeki yüklemin yapısı basittir? (19996 DPY)
A) Yeni aldığı elbiseyi bugün giydi.
B) Çocuk, yatağından hafifçe doğruldu.
C) Seyahatten dönen kardeşini yokladı.
D) Akşam olunca sokaklar tenhalaştı.
Cevap (A) : Giy-di (Basit)
Örnek Soru : Aşağıdaki altı çizili kelimelerden hangisi isimden türemiş bir fiildir?
A) Babam koca bir ayı avlamış.
B) Bebeğe yedirdin mi mamasını?
C) Bu kartları çok ucuza bastırdım.
D) Alıştım artık, bana yapılanlara.
Cevap (A) : Av (isim)
3. BİRLEŞİK YAPILI FİİLLER : İki ya da daha fazla kelimenin bir araya gelerek oluşturdukları fiillerdir. Üç yolla yapılır:
a) Yardımcı fiille kurulan birleşik fiiller:
|
İ S İ M |
Yardımcı Fiil |
|
et- | |
|
ol- | |
|
eyle- | |
|
kıl- |
Yardım et-
Başarılı ol-
Not: Ol- yardımcı fiili tek başına da fiil olarak kullanılabilir. Ben hep sizin yanınızda olacağım.
Örnek Soru: “Olmak” fiili aşağıdaki cümlelerin hangisinde yardımcı fiil olarak kullanılmıştır? (1996 – FL / AÖL)
A) Gideli iki yıl oluyor. (Zarf Tümleci)
B) Her şeyden önce insan olmalı. (Yüklem)
C) Evimizin bir de bahçesi olmalı. (Özne)
D) Bu yaz ekinler erken oldu. (Zarf Tümleci)
Cevap (B)
Çözüm: Ol- kelimesi tek başına yüklem olduğu zaman, yanındakini fiilleştirmek yerine onları özne, nesne veya tümleç olarak alır.
DİKKAT ! Yardımcı fiille oluşturulan birleşik fiillerde ses düşmesi veya ses türemesi oluşuyorsa fiil bitişik yazılmalıdır. Eğer ünlü düşmesi veya ünsüz türemesi olmuyorsa ayrı yazılır.
Sabır-et- sabret- (Ses düşmesi)
Af-et- af-f-et- (Ses türemesi)
Terk et-
Namaz kıl-
Hasta ol-
Örnek Soru: Hangi cümlede birleşik fiil yoktur? (1993 EML)
A) Bahçede çalışan komşumuza yardım edelim.
B) İnsanları fikirlerinden dolayı küçümsemeyin.
C) Sabahtan beri içimde bir eziklik hissediyorum.
Dayıma, sabah erkenden telefon ettim.
b) Anlamca Kaynaşmış Birleşik Fiiller ( Deyim Halindeki Birleşik Fiiller) :
Kelimelerin gerçek anlamlarından sıyrılmasıyla yani mecaz anlamda kullanılmasıyla oluşan birleşik fiillerdir. –mek. –mak mastar ekinin alabilen deyimler bu gruba girer. Veya ; isim soylu kelime ya da kelimelerle bir fiilin bir araya gelmesiyle oluşur.
Memleketim gözümde tütüyor ! Başka nereye başvurdunuz? Çok eziyet çekmiş.
(Göz gezdir-, kafa patlat-, kapı dinle-, kulak asma-, akıl ver-...)
c) Kurallı Birleşik Fiiller
En az iki kelimenin belli bir kurala göre birleşmesiyle oluşan birleşik fiillerdir. Dilimizde çok değişik kurallı birleşik fiil vardır. Bunların en yaygın olarak kullanılanları dört çeşittir.
1) Tezlik Fiili: Fiil kök ve gövdelerine –ı, -i, -u, -ü ekleri getirilir. Ortaya çıkan kelime “vermek” fiiliyle birleştirilir. Tezlik fiilleri daima bitişik yazılır. Geliver-, yapıver-, okuyuver-, seçiver...
Tezlik fiillerinde genellikle “çabukluk, beklenmezlik, kolaylık, önem vermeme” anlamları görülür.
Gazeteyi yere atıverdi. (Önem vermeme)
Fiil Tabanı -(i) ver (mek)
Bak (ı)ver-
Tezlik fiilinin olumsuzu iki şekilde yapılır: Geliver...gelmeyiver veya Geliverme
2) Yeterlilik Fiili : Fiil kök veya gövdelerine –a, -e ekleri getirilir. Ortaya çıkan kelime “bilmek” fiiliyle birleştirilir. Bu fiillerde bir işin yapılmasına gücün yetmesi, işi başarma anlamları vardır. Daima bitişik yazılır. Yapabil-, gezebil-, okuyabil-...
Yeterlilik fiillerinde genellikle olasılık anlamı görülür. Bu nedenle yeterlilik fiillerinin bulunduğu cümlelerde olasılık zarflarının kullanılması dil yanlışlığına yol açar.
Belki yarın köye dönerim. (Doğru)
Yarın köye gidebilirim. (Doğru)
Belki yarın köye gidebilirim. (Yanlış)
Yeterlilik fiilinin olumsuzu üç şekilde yapılır: Alabilirim... (Alamam) (Almayabilirim) (Alamayabilirim)
Yukarıdaki üç olumsuz yeterlilik fiilinin aralarında anlam farkı vardır. Birincide kesinlik, ikincide kişinin kendisine bağlı olumsuzluk, üçüncüde ise kişinin elinde olmayan nedenlerden doğan olumsuzluk söz konusudur.
3) Sürerlilik Fiili : İki şekilde yapılır.
· Fiil kök veya gövdelerine –a, -e ekleri getirilir. Ortaya çıkan kelime “durmak, kalmak, gelmek” fiilleriyle birleştirilir. Bu tür sürerlilik fiilleri daima bitişik yazılır. Uyuyakal-, gidedur-, süregel-...
· Fiil kök veya gövdelerine –ıp, -ip, -up, -üp ekleri getirilir. Bu kelimelerden sonra “durmak, kalmak, gelmek” fiilleri kullanılır. Bu tür sürerlilik fiilleri ayrı yazılır. Konuşup dur-, gidip dur-, donup kal-, sürüp gel-...
Bu fiillerde, işin belli bir süre devam ettiği anlamı vardır. Sürerlilik fiillerinin olumsuzu yoktur.
4) Yaklaşma Fiili: Fiil kök veya gövdelerine –a, -e ekleri getirilir. Ortaya çıkan kelime, “yazmak” fiiliyle birleştirilir. Yaklaşma fiilleri bitişik yazılır. Düşeyaz-, öleyaz-...
Bu fiillerde “olmadı ama az daha olacaktı, az kalsın oluyordu” anlamları vardır. Yaklaşma fiillerinin anlamı olumsuzdur. Bu nedenle yaklaşma fiilleri ayrıca olumsuz yapılamaz. Yani bu fiillerin görünümü olumlu, anlamı olumsuzdur.
NOT : Türkçe’de en çok kullanılan kurallı birleşik fiiller bunlardır. Bunlar iki fiilden oluşmuştur. Ayrıca bir fiilimsi, bir fiilden (ağlayacağı tut-, göresi gel-..) ; bir fiil , bir yardımcı fiilden oluşan (hazırlanmış ol-, gider ol-, söyleyecek ol-...) kurallı birleşik fiiller de vardır.
"...çalışacaksındır." Yardımcı olabildim mi bilemiyorum. İyi çalışmalar dilerim.
şahıs eki görevinde değil "şüphe ve ihtimal" anlamı veren biçimdedir. Soralım: " Ahmet'e göre kim güzeldir? (Herhalde) ben güzelimdir. Zaman eklerinden sonra gelen +dir de böyledir. "Öğrenci: Yarın imtihan var ama gündüz hiç çalışmadım!" Anne: "(Herhalde) akşam çalışacaks
Sevgili Eda, Burada iki durum var: 1-Eğer "(benim) güzel+im+dir" ise +im şahıs eki değil sahiplik ekidir. Sondaki +dir ise 3. teklik şahıs ekidir. Çünkü "Kim (benim) güzelimdir? O (benim) güzelimdir." 2-Eğer "(ben) güzel+im+dir" ise +im şahıs ekidir. Ancak sondaki +dir ise
-dır -dir sadece 3. şahıs ekine gelir demişsiniz ama güzelimdir -im ekinede geldi ama 1. şahıs bu cevabınızı bekliyorum .
merhaba ben 7.sınıf öğrencisiyim türkçeyi gerektiği yerde düzgün kullanmaya çalışıyorum herkez size yanlışınız olmadığı halde yorum yapıyor ve çok sinir oluyorum bütün verdiğiniz cevapları okudum bence tanıdığım en iyi türkçe / edebiyat öğretmenlerinden birisinizi sizi çok tebirk ediyorum umarım istediğiniz şeye ulaşırsınız bu kadar yoruma cevap veriyosunuz ve sinirlenmiyosunuz ya Allah yardımcınız olsun iyi akşamlar :) cevabınızı bekliyorum
çok tşkkr ederim çok işime yaradı
çok mükemmel beğendim
arkadaşlar ben bu siteye okulumun sitesinde yararlı siteler bölümüne girdim ve size bir şey söyleyecem ... arkadaşlar türkçemizin yok olup gittiğini biliyormusunuz.bir düşünün bir cumle kurduğunuzda bilmediğiniz kelimeleri araya koyuyoruz.peki o gereksiz cümleler gerekirmi.bence hayır...bu dedeiklerimi bir düşünün
bu konuya bayılıyorum o yüzden ben bu siteyi seçtim
saol walla yarın sınaw wardı
guzel yaw odevdı hocaya vercem kıskanacak valaha helal olsun sana:):)
güzeldi bazı yerleri anlamadım
açıklamalar çok gzl teşekkür ederim ama yazılar çok küçk biraz büyültürsenz sevinirm ii günler=)
abı nası nerden yazıonuz bunları anamadım gıttı hocanın mallıgındanmıdır nedır hepsi yanlıs dedi
ya yazılıya burdan calıstım we 100 aldım artık her yazılıma burdan calıscam
Çok tskr ederim
çok saolun arkadaşlar çok işime yaradı ALLAH razı olsun
çok tşkkrlr çok işime yaradı bu bize ödevdi saol eyw emeği geçen herkese çok tşkkrllerrr ediorummm...
cok tesekkürler elinize sağlık
çokkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkk teşekkürler çok işime yaradı hazırlayan kimse ona sonsuzzzzzzzzzzzzzzzzzzzzzzz teşekkürlerrrrrrrrrrrrrrrrrrrr
Bu bilgiler bana çok yararlı oldu, çok teşekkür ederim.
çok ama çok teşekkür ederim türkçe performans ödevime çok yardımcı oldu
ben 7. sınıfa giyorum yarın sınav vardı teşkkür ederim
Ben 7. sınıf öğrencisiyim bu site benim çok işime yaradı yazılıya hazırlanmamda ayrıca türkçemizi bu kadar önemsiyen insanların olmasıda beni gururlandırdı.Sağlıcakla Kalın...
tşk türkçe performans ödevimdi
tşk
Çok güzel bi site kim yazdıysa çok tşk ederim ödevimde çok yardımcı oldun tkrar tşk ederim.Keşke internette böyle güzel şeyler olsa ama...
harika bir çalışma olmuş
ben mustafa süper oldu ama sorular fazla ols ödevimi karşılayacaktı nolur benle tanışın konuşalım msnem mustafapolat_11@hotmail.com
ellerinize sağlık gerçekten güzel bir ödev olmuş
ya soruya gerek yoktudiğerlerini yazmam gerek
oh be doğru düzgün bişi bulabildim en iyi site sizsiniz ya çok saolun ödevim BİTTİ!!!!!!
HARBİ SÜPER OLMUŞ ÇOOOOOOOK TEŞEKKÜRLERRRRR............
süpper ya ödewim biiti oleyyyyy xD
ark tsk ederım walla cok qsl bı sıte umarım bu bana sınavımda yardımcı olur
çok teşekkürler yarın yazlım vardı ve bu site bana çok yardımcı oldu.
gerçekten güzel öğretti sağolun
güzel olmu_
çok sa olun bana yard1mc1 oldunuz zcvx
teşekkürler
EMEĞE SAYGI.Teşekkür ederim.
BU SİTEGİ HAZIRLIYAN HER KEŞE TEŞEKKÜR EDİYORUM
ya valla çok teşekkür ederim.Çok işime yarayan bilgiler var.Allah sizden razı olsunnnnn.
BUNDAN ÇOK İYİ NOT ALDIM:YANİ 100 ALLAH RAZI OLSUN.ÖĞRETMEN
ÇOK ŞAŞIRDI:ÇOK GÜZEL OLMUŞ DEDİ:ÇOK TEŞEKKÜRLER:
çokteşekkür edrim çok yardımcı oldunuz sayenizde bilgi sahibi olduk sağolun
bence çok faydalı bir site.ayrıca sorular vermenizde çok iyi. benim çok işime yaradı doğrusu
çok iyi ve faydalı bir site.ayrıca konuyla ilgili soruların bulunmasıda harika!
benimde ev ödevimdi yapılarına göre fiiller. bence çok faydalı ve eğitici bir site.
proje ödevimdi
SÜPERSINIZ YA BEŞKA NE DİYİM BEN SİZE
çok güzel olmuş.
çok mnyk pis gzl süper anlatılmış nsl ne diecemi bilemedm:D bayıldm anlatışa yhaaa:);) :P hocalar bile bu kdr açık,ayrıntılı ANLATAMIOOO:( :( [her hoca üstüne alınmasın:D] :D:D:D:D
çok sağolun.yarın yazılımız var ben konuyu pek iyi anlayamamıştım..çok yardımcı oldunuz.şimdi daha iyi anladım.teşekkür ederim.
vallaha çok teşekkürler sağolun
sitenizi güzel geliştirmiş ve yapmışsınız sizi teprik ve teşekkürlerimi sunarım.
teşşekkürler hemde çok yazılda işallah yardım eder ama anladıysam eder
çünkü çok iyi anlatıyor
ya çok teşekkür ederim gerçekten çok güzel anlatılmış.yapılarına göre fiiller dönem ödevimdi kısa ve öz oldu yardımlarınız için çok teşekkür ederim
yav bu konuları hazırlayandan allah razu ılsın çok berhudar geçti hadi iyi çalışmalar
site çok iyi işime yarayacak inşallah yavuz selim ilk öğretim okulu
sizler sayesinde anlamadığım konuları daha iyi anladım
çoık teşekkür ederim
iyiki var bu site çok işime yaradı ben YAVUZ SELİM İLK ÖĞRRETİM OKULUNA GİDİYORUM
saolun yarında sınav vardıı
çok teşekkür ederim:)
ewet cok kolay ve oldukcada zevkli kim hazırlamıssa ellerine saglık
umarımki yazılıda bu konu işiöe yarar bir az uzun olmasına ramen çok sıkıcı değil aslında lafı gevelemeye gerek yok allah razı olsun... :)
***bu kadar ayrıntıya hiç gerek yoktu çok uzun bu yüzdende sıkıcı....
çok teşekkürler
saol yiyen
bu bilgiler için çok teşekkür ederim,gerçekten çok güzel olmuş.belleğinize sağlık
konuyu oldukça iyi açıklamışsınız fakat sadece yazınızın büyüklüğü biraz küçüktü bunun dışında oldukça iyi idi çok teşekkür ederim...
tesekkür ederim cok işime yaradı yazana tesekkür ler
süper anlatmısınız ama daha kapsamlı olabilirdi
saolun çok teşekkür edrim sanki biraz daha açıklayıcı olabilirdi
çok beğendim
YA SPR BİR SİTE BU YA ÇOK BEĞENDİM NOLUR BU SİTEYE EKLEYİN BİLGİ EKLEYİN OYUN EKLEYİN KİMSE BU SİTEDEN ÇIKMAZ BENDE DAHİL OLMAK ÜZERE:)))))))))))))
ya çok saolun sizden allah razı olsuno kadar işime yaradı ki eğer sınavda iyi not alırsam bu siteye çok teşekkür ederim elimden bu kaarı geliyor:)
ayyyy çok mersi süper olmuş çokkk begendin mersiii
allah razı olsun valla
örnekler cok azzz oyuzden işe yaramadı heccc
çok teşekkür ediyorum bana çok faydalı olacağına inanıyorum.
sağ olun işime çok yaradı yazılıdan iyi not bekliyorum.teşekkürler hoşçakalın
Çok yardımcı oldu. Teşekkürler. Tam öğrencilerimin anlayacağı içerikte hazırlanmış. Örnek testler biraz daha arttılırsa daha verimli olur...Ama anlatım kısa ve öz.Bilinmesi gereken tüm noktalar verilmiş. Emeğinize sağlık
AHMET KOÇAK: Teşekkürler sayın meslektaşım.. :)
Düzenleyen edebiyatturkce gün: 10/2/2008 saat: 01:59
cok teşekkürler cok işime yaradı=)
VALLA SÜPER İDARE EDERR BNM İİÇİN ÇOK İİ OLDUU TEŞK.EDERİMM
valal çok saoln son anda bldum...
valla işime yaramadı fazla ama yinede saolun
gerçekten süper bayldım
Abiler ALLAH razı olsun çok teşekkürler elleriniz dert görmesinn herkese selam.
walla ne diyem iyeydi emme daha iye olabilerdi nese bunlalada yetincez garii....( :D :D :D )
öncelikle bu siteyi yapanlara teşekkür ederim sonra öperim sonra giderim
Düzenleyen edebiyatturkce gün: 4/1/2008 saat: 01:35
benim çok işime yaradı özellikle test soruları teşekkür ederim
birleşik yapılı fiillere örnek verilebilirdi dogrusu
YÖENTİM NOTU: Sevgili Kamil,
İyi inceledin mi? Verilmemiş mi örnek o konuda? :)
Düzenleyen edebiyatturkce gün: 3/1/2008 saat: 00:07
gerçekten site güzel bu dersten geri kalmıştım çok işime yaradı öğretmen anlatsaydı bu kadar anlayamazdım saolun teşekkürler
HARİKA YAPMIŞSIN SENDEN BİR SİTE DAHA İSTİYORUZ
BU YAPI BAKIMINDAN FİİLLER ÇOK YARDIMCI OLDU BLOG SAHİBİNE TŞK EDERİM
verdiğiniz bilgiler çok işime yaradı teşekkürler:)
Valla hiç anlamaıştım bu konuyu okusum,çalıştım anladım.Çok iyi açıklamış ama bieaz daha örnek olsa iyi olurdu.Çok saolun valla sınavım iyi geçecek.Haydi hayırlısı...
bilgi için teşekkürler
gerçektende harika bir site:):):):):):):):D:D:D:D:D:D
Süperrrr oldu yaaa allah razı olsunn valla ne diim:):):)
istediğimi buldum hazırlayanlara çok teşekkür ederim sağolun
Çok Bilgilendim Bu Işıgımla Herkezi Aydınlatacagım.Çok Güzel Bir Site
çok teşekkürler
çokkkkkkkkkk saoll ben 7 . sını f by
test çok az fazla olsaymış i olurdu . ama gnede işime yaradı
çok sağolun işime yaradı
bence çok güzel anlatmış tam da bu ödevi ayrına yetişterecem de ama çok ayrıntılı yapmışlar biraz kısaltsalar iyi olurdu!!!
az daha örnek verseydi daha iyi olurdu herkese selam byss
Ödevime yardımcı oldu teşekkürler
bunu kim yaptıysa biraz daha örnek yapsaymış güzel olurdu
abi çok teşekkür ederim sizin sayenizde iyi not alacam
selam allah razı olsun sizin sayenizde sınavı kazandım ihşallah hep böyle gider teşekkür ederim
AHMET KOÇAK'ın Notu: Sevgili Seda, çok sevindim. Allah sizden de razı olsun.
Düzenleyen edebiyatturkce gün: 1/11/2007 saat: 22:55
eyvalla kirve
çok güzell anlatılmış çok teşekkur ederım
walla süper olmuş çok işime yaradı
allah razı olsun sözlüden beş almama vesile oldunuz
birleşik yapılı fiillere hiç örnek verilmemiş test verilmiş azbişeyde örnek verilseydi daha güzel olurdu
çok sağl olun.....
waala çok saol çoook lsım dııı
ALLAH razı olsun kolay gelsin...
bana çok yardımcı oldu çok teşekkür ederim
harika imiş.