A) HABER KİPLERİ : İşin, oluşun, hareketin gerçekleşme zamanını; işin yapıldığını, yapılacağını veya yapılmakta olduğunu haber verirler.  Haber verdikleri zamanın adıyla anılırlar.

1.        Görünen (-di’li) Geçmiş Zaman: Geçmişte yaşadığımız veya gördüğümüz fiilleri anlatmak için kullanılır. Fiil tabanına –di eki getirilerek yapılır. Bu yüzden di’li geçmiş zaman kipi de denir.

Fiil Tabanı    -dı,-di,-du,-dü, -tı,-ti,-tu,-tü     şahıs eki

Sev                                  di                            m

        Yaz                                 dı                             n

        Oku                                 du                            -------

        Git                                  ti                             k

        Sat                                  tı                             nız

        Uç                                   tu                            lar

Notlar :  1. –dı zaman ekiyle –k şahıs ekleri birleştiğinde yapım eki olarak kullanılır. Biz o devleti tanıdık. (Çekim eki)  / Okulda tanıdık yüzler vardı. (Yapım eki)

2.        Bu kipteki bir fiilden sonra “mi” edatı gelirse, zaman anlamı kazanabilir. Babam geldi mi? (Soru) / Babam geldi mi okula gideceğiz. (Zaman)

2. Duyulan (-miş’li) Geçmiş Zaman Kipi : Fiilin, önceden gerçekleştiğini bildirir. Ancak söyleyen fiilin yapıldığını görmemiş, başkasından duymuştur. Fiil tabanına –miş eki getirilerek yapılır.

Fiil Tabanı              -mış, -miş, -muş, -müş            Şahıs Eki

Sev                          miş                                          im

Kazan                      mış                                          sın

Kork                       muş                                         ----

Notlar:

1.        –mış eki, yapım eki olarak kullanılır. Burak bu kitabı okumuş (çekim eki) / Okumuş adamdan zarar gelmez. (yapım eki)

2.        –dir ek-fiil eki bu kipe bazen kesinlik bazen olasılık anlamı katar. Bu kitap Ankara’da basılmıştır. (Kesinlik) / Şimdi bizim oralarda dağlar yeşermiştir. (olasılık)

3.        Bazı kullanımlarda “farkına varmama” anlamı görülür. Maçta ayağımı incitmişim.

4.        Oluş fiilleriyle birlikte kullanılırsa “sonradan farketme” anlamı kazanır. Sabah kalktım ki her tarafa kar yağmış.

3.Şimdiki Zaman Kipi: Fiilin şu an gerçekleşmekte olduğunu bildirir. Fiil tabanına –( ) yor eki getirilir.  Sev (i) yor um 

Dikkat: - ( ) yor eki kendinden önceki geniş sesliyi (a, e) daraltır. Gör me yor um ----Görmüyorum.

Dikkat: Şimdiki zaman anlamı –mekte, -makta ekiyle de sağlanabilir. Ders çalışıyorum  / Ders çalışmaktayım.

NOTLAR: a) -dir ek-fiil, şimdiki zaman kipinin anlamına olasılık katar.

        b) –makta, -mekte ekleri şimdiki zaman anlamı taşır.

c)Olumsuz soru biçimi, zaman zarfı olarak kullanılır. Böyle konuşuyor musun, deli oluyorum.

d)İkilime biçiminde kullanılırsa, süreklilik anlamlı zarf olur. Geliyor gidiyor, beni deli ediyor.

4.Gelecek Zaman Kipi: Fiilin daha sonra gerçekleşeceğini bildirir. Fiil tabanına –ecek, -acak getirilerek yapılır.

Fiil Tabanı              -ecek/-acak             şahıs eki

Sev                          eceğ                         im

Anla        y              acak                        sın

Bekle       y              ecek                        .....

Çalış                        acağ                         ız            

Başar                       acak                        sınız

Gör                          ecek                        ler

Diğer özellikler:

a)        Fiilin yapılması konusunda kesinlik yoktur. Kesinlik anlamı bir zarfla sağlanır. Yarın mutlaka köye gideceğim. (Zarf)

b)        Çoğunlukla tahmin edilir. Seninle güzel günler göreceğiz.

c)        –dir ek-fiili, bu kipin anlamına kesinlik katar. Toplantı saat 14.30’da başlayacaktır.

d)        –acak, -ecek ekleri bazen yapım eki göreviyle kullanılır. Kırılacak eşyaları kutulara yerleştir. (Yapım eki)

e)        Bazı kullanımlarda “hırs ve kararlılık” anlamları görülür. Herkes benim kim olduğumu görecek.

f)        “Ol” fiiline getirildiğinde bazen olasılık anlamı kazanır.  Yarın hava güzel olacak.(olabilir)

5. Geniş Zaman Kipi: Fiilin her zaman yapıldığını veya yapılabileceğini bildirir. Fiil tabanına –( )r eki getirilerek yapılır.  Fiil tabanı+ [-( ) r ]+ şahıs eki    (Sev-e-r-im)

DİKKAT : Geniş zamanın olumsuzu yapılırken –( ) r kullanılmaz. Yerine –me, -ma, -mez, -maz kullanılır. (Severim...Sevmem, Anlarız....anlamayız, Okur...okumaz,çalışırsınız....çalışmazsınız)

Özellikleri:

1)       Ata sözlerinde kullanıldıklarında her zaman geçerli olan gerçekleri anlatır. Su uyur, düşman uyumaz.

2)       Bazı kullanımlarında alışkanlıkları bildirir. Her yemekten sonra bir fincan kahve içerim.

3)       Geniş zamanın olumluluk eki –r ile olumsuzluk eki –mez, bazen yapım eki olarak kullanılır. Koşar adım, görünmez kaza.

4)       Birleşik isimler yapılır. Bilirkişi, yazarkasa, uyurgezer...

5)       –r ve –mez eklerini alan kelimelerle ikileme yapılırsa, bu ikilemeler zarf-fiil olur. Sabah olur olmaz köye gideceğiz.

6)       Bazen gelecekteki bir iş için kullanılır. Bu durumda olasılık bildirir. Bu sene sınıfı geçer.

7)       Soru biçiminde kullanıldığında “rica, yadırgama” anlamları görülür. Bir dakika bakar mısınız? (Rica)  / Ben seninle aynı yerde oturur muyum? (Yadırgama)

Örnek Soru: “Dağ dağa kavuşmaz, insan insana kavuşur”  Cümlesindeki fiillerin zamanı hangi seçenekte doğru verilmiştir? (1994-EML)

A)      Şimdiki zaman-geniş zaman

B)       Geniş zaman-geniş zaman

C)       Gelecek zaman-gelecek zaman

D)      Geçmiş zaman-geçmiş zaman

Çözüm: kavuş-maz / kavuş-ur  (her zaman) (geniş zaman) (Geniş zamanın olumsuzu –mez, -maz, veya –me, -ma ile yapılır)

B) DİLEK KİPLERİ

1.        Gereklilik Kipi : Eylemin mutlaka  gerçekleşmesi gerektiğini bildirir. Fiil tabanına –meli, -malı ekleri getirilerek yapılır. (Sev-meli-y-iz)

Özellikleri:

a)        Bazı cümlelerde olasılık anlamıyla kullanılır. Geç kaldığına göre uyanamamış olmalı

b)        Gereklilik kipini alan bir fiilden sonra –dir ek-fiili getirilirse, kesinlik anlamı oluşur. Başarılı olmak isteyenler çok çalışmalıdır. Gereklilik kipinden sonra –dır ek-fiilinin kullanıldığı cümlelerde kesinlik zarfları kullanılırsa dil yanlışı olur. Başarılı olmak isteyenler mutlaka çok çalışmalıdır. (Yanlış)

2.        Dilek-Şart Kipi: İşin, oluşun, hareketin gerçekleşmesi ,başka bir eylemin olması şartına bağlı olduğu durumlarda fiil tabanına –se, -sa ekleri getirilerek yapılır. Hem dilek hem de şart anlamı görülebilir. Çalışırsan kazanırsın.(Şart)  / Şimdi Konya’da olabilsem. (Dilek)

Diğer Özellikleri: a) –sa, -se ekini alan fiiller tekrarlanırsa,bu durumda “sadece” veya “en fazla” anlamları ortaya çıkar. Bu soruyu çözse çözse Murat çözer. (Sadece)  / Bu defter gitse gitse iki ay gider. (En fazla)

b) Olumlu ve olumsuz biçimlerinden sonra “de, da” bağlacı getirilirse şart anlamı ortadan kalkar, kararlılık ve eşitlik anlamları oluşur. Sen olsan da, olmasan da bu işi yapacağım. (Kararlılık)  / Sevse de olur, sevmese de (Eşitlik)

3.        İstek Kipi: Eylemin yapılması veya yapılmaması istendiği durumlarda kullanılır. Ğenellikle birinci tekil ve birinci çoğul şahıslarda kullanılır. Fiil tabanına –e, -a ekleri getirilerek yapılır. Sev-e-lim, çalış-a-yım...

Diğer Özellikleri: a) İyi dilek sözleri istek kipiyle oluşturulmuştur. (Rastgele, uğurlar ola, kolay gele...)

b) Bazen soru amacıyla kullanılır. (Beni görünce meraklı bakışlarla konuştu: “Hayrola!”

a)       Bazı cümlelerde “öğüt, gereklilik ve emir” anlamları görülür. (Çiçekleri koruyalım, derste gürültü etmeyelim)

4.        Emir Kipi : Eylemin yapılmasını veya yapılmamasını başkasından isteme durumunda kullanılır. DİKKAT : Emir kipinin eki yoktur. Buna göre kök halindeki bütün fiiller, emir kipindedir. Üçüncü tekil ve çoğul kişilere göre, emir kipinde çekimlenmiş fiillere –sin eki getirilir. (Gel-, dur-, otur-, /gelsin, dursun, otursun/gelsinler, dursunlar, otursunlar)

Özellikleri:

a)        İnsan kendi kendine emir veremeyeceği için emir kipi 1.tekil ve 1.çoğul kişilerde kullanılmaz.

b)        Emir kipi, cümlede bazen istek anlamı taşır. Allah’ım beni affet!

c)        Verilen emirleri yumuşatmak amacıyla ikinci tekil kişiye, ikinci çoğul kişiymiş gibi emir verilebilir. Ahmet Bey, buraya geliniz.

d)        Bazı ata sözü ve özdeyişlerde öğüt verme amacıyla kullanılır. Sakla samanı, gelir zamanı.

e)        Olumlu ve olumsuz biçiminin tekrarlanması “süreklilik, korkutma, boyun eğme” anlamları taşır. Akşama kadar yaz yaz, bıktık doğrusu (süreklilik) / Gelmeyin gelmeyin, görürsünüz siz! (korkutma) / Biz emir kuluyuz! Otur otur, kalk kalk! (Boyun eğme)

f)        Emir kipinin bazı kullanımları yalvarma ve dileme anlamları taşır. Allah’ım bizi koru. Allah korusun. Allah razı olsun.

ÖZEL NOT : Dilek kiplerini şöyle formüle edebiliriz: Melisa’ya  emir yok. (meli) (sa) y (a) , emir eki yok.

Örnek Soru: Aşağıdaki fiillerin hangisi emir kipindedir? (1987-FL)

A) Yazasın        B) Yazsın          C) Yazmalı           D) Yazsa

Çözüm: Yaz – a – sın (İstek kipi)  / Yaz – malı (Gereklilik kipi) / Yaz – sa (Şart kipi)

Yaz x sın (Emir kipi)   Cevap B

- 6/3/2007 - yorum yaz

güzelll

allah senden razı olun ben yediye gidiyorum yarın sınavım var ve işalah 90 alırım ve size sorum oluçak; neden bukadar iyisiniz
ve kimsiniz. arkadaşlar kendinize iyi bakın ;))))

YÖNETİM NOTU:

Sevgili imisteryo,

Allah hepimizden razı olsun. İnşallah 100 alırsın. Öğrenciyken bu imkanlar yoktu bizde... Ben de öğrencilerime yardımcı olsun diye böyle bir site yaptım. Bu bir iyilik değil, görevdi benim için... Başarılar

Düzenleyen edebiyatturkce gün: 6/11/2009 saat: 18:52

imisteryo - - 4/11/2009

site

site çokk güzell yha çokkk faydalı şeyler varrrr süperrr sita

isimsiz - - 27/10/2009

ders

yaa abicim benim dersle alakam bile yok siz bana ne diosunuz abicim benim cnm gezmek istioo

YÖNETİM NOTU: :))) Gez abicim sen, eline dayanan yok.. Ama unutma; şimdi çok gezersen ömür boyu boşta gezersin, açıkta kalırsın... :((( En iyisi şurada birkaç sene dişini sıkıp, ömür boyu rahat rahat gezmek...

Düzenleyen edebiyatturkce gün: 2/11/2009 saat: 22:48

isimsiz - - 27/10/2009

performans ödevi

gercektende konular cok başarılı bir şekilde ele alınmış..hazırlayanların emeğine sağlık.. cok teşekkür ederim..

meral - - 9/4/2009

harika!!

gerçektende konular çok güzel bir şekilde ele alınmış.hazırlayaların emegine sağlık...çok teşekkürler.

isimsiz - - 9/4/2009

basit fiil

yani basit fiilide daha açık yani dahA AÇIKLAYICI YAZABİLİRSİNİZ

arzu - - 19/3/2009

muhtesem

kim yaptiysa ellerine saglik cok guZel olmus bir suru kaynaga baktim bulamadim interneti actim sap Diye karsima cikti gercekten COK TESEKKUR EDERIM LISELI SERSERI

kara_melek - - 15/3/2009

ödev

bu bilgiler sayesindebir çok bilgi de öğrendik

ismimin ne önemi var - - 1/1/2009

ödev

çok dehşet olmuş bu bilgisayar sayesinde bir çok bilgi öğreni yoruz

ismimin ne önemi var - - 1/1/2009

saol

saolun hoca ödev vermişti dilek kiplerini yapın diye yazamamıştım sayenizde yaptım allah ne muradınız varsa versin...

aylin deniz - - 7/12/2008

çok güzel

iyiki bunu oraya koymuşlar. derste üşegeçlik yaptım, yazmamaştım bunu:d yarında sınavım var. bunu oraya koyanın allah ne muradı varsa versin.

ayşegül - - 4/12/2008

:D

napıım abı ya alıskanlıq oldu bende bole konushma bole yasıorum elım kayıo xDherkesı opuorum =)

iRem ^^ - - 3/12/2008

thxx...

cıdden sufe olmush nahn cohq beendım saqolun ısıme cohq yaradı sewıore sızı kojaman kiss ßye!!..

YÖNETİM NOTU: Geberteceğim seni İrem, dur sen! Bu nasıl bir konuşma şeklidir ya?? :)))

Düzenleyen edebiyatturkce gün: 1/12/2008 saat: 00:22

iRem ^^ - - 30/11/2008

türkçe ödevi

yha gercekten bu site süper olmuşş hoca kesin beğenecek saolunn yhaa ellerineize sağlıkk hemde benim derse gitmeden önce buradann yararlanıomm byby:)

isimsiz - - 26/11/2008

teşekkürler

sizden tek istegim dilimize sahp çıkalım çünki türkçe dili en zengin dildir ve bunu korumalıyız.güle güle

prenses_123 - - 8/4/2008

teşekkür ederimm

site çok hoş olmuş teşekkür ederim ama anlam kaymasıyla zaman kaymasını ayrı ayrı belirtirseniz çok seevinirim. çünkü dönem ödevim için ayrı ayrı istendi bende hiç bir sitede bulamıyorum şimdiden teşekkür edrim bu arada türkçemizin bozulmaması konusun da ben de size katılıyorum nede olsa bizler türk evlatlarıyız başkalarına özenmemize lüzum yok değilmii??

YÖNETİM NOTU: Valla benim bildiğim ikisi de aynı... Bence hocana bir daha sor.. Kolaylıklar..

Düzenleyen edebiyatturkce gün: 29/3/2008 saat: 21:23

isimsiz - - 29/3/2008

merhaba

gerçekten bir Türkçe öğretmeni gibi anlatılmış bana da çok yardımcı oldu!!!!!!!!!!!!!!

Düzenleyen edebiyatturkce gün: 26/3/2008 saat: 16:36

pelin - - 25/3/2008

teşekkürler

kip kayması için verdiğiniz iki örnek gerçekten işime yaradı teşekkür ederim...

makbule - - 25/3/2008

TEŞEKKÜR

ÇOK GÜZEL OLUM SİZİN SAYENİZDE SÖZLÜDEN BEŞ ALDIM TEŞEKKÜR EDERİM

TALHAEREN - - 26/2/2008

edebiyat

..................

YÖNETİM NOTU: Küçük Acda, Anlayabilmek için önce anlayış lazım.Ama yorumunda kullandığın çirkin sözcüklerden sende bunun çok da olmadığı belli oluyor.O yüzden kusmuklarını yayınlayamıyorum kusura bakma.Ama ip numaran bende saklı haberin olsun kardeşim...Allah sana akıl ve ahlak versin.Çünkü ahlaksız akıl ancak şeytanîdir.Yazık seni yetiştirenlere... :(

Düzenleyen edebiyatturkce gün: 26/2/2008 saat: 23:58

acda - - 26/2/2008

anlan kayması

hiç te güzel olmamış oraya anlam kaymasıyla ilgili örnek cümle koyun lütfen bulamıyorum offfffffffff

YÖNETİM NOTU: Sevgili "kip arayıcısı",
Bu sayfanın sonundaki "Fiilerde Anlam Kayması" adındaki konuyu ve oradaki örnek iki cümleyi sanırım gözden kaçırdın. Dikkatsizliklerinin ve dolayısıyla başarısızlıklarının sebebini kendinde değil de başkasında aramaktan bence vazgeç... Ayrıca istediklerimiz yok diye bir şey kötü veya çirkin olmaz. Kola satmayan bir bakkal kötüdür denemez değil mi?

Gözlerinden öpüyorum... Başarılar... :D :)))

Düzenleyen edebiyatturkce gün: 17/2/2008 saat: 19:30

kip arayıcısı - - 17/2/2008

111

çok teşekürler çok güzel bir site hazırlamışsınızteşekürler

nüker Sayko - - 8/1/2008

kipler

hayatımı kurtardınız

name - - 15/10/2007

Teşekkürler

Emeğiniz için teşekkür ederim

MKA - - 2/10/2007

teşekkürler

internette böyle siteler oldukça bilgisayar gerçekten bilgi sayıyor.:D

özkan - - 6/5/2007

"Türk"çe

Rica ederim. Amacım yardımcı olabilmek ama sizden ricam lütfen dilimize sahip çıkalım:
Dilini kaybetme konuşamazsın....
"Bye" yerine "Hoşçakalın" desen ölür müsün ey Türk gençliği?!?

edebiyatturkce - - 16/3/2007

tsküürler

ii kayanak oldu benim için işimi gördüm.sağolun var olun byby

demiraytiger - - 15/3/2007