Fiiler (Eylemler)

FİİL (EYLEM) 

                Kainatta iki temel öğe vardır. Birincisi her türlü canlı, cansız nesne ve kavramı karşılayan isimler. İkincisi ise bu isimlerin meydana getirdiği iş, oluş ve hareketler yani fiiller     

                Dilin temel görevi ise bu kavram ve hareketleri sesler veya harfler aracılığıyla söze dönüştürmektir.  Seviyorum, okuduk,çalışmalıyız,  gideceğim. Dikkat edersek bu kelimeler iş, oluş, hareket, durum bildirmekle kalmıyor, bu işleri yapanları yani şahısları ve de işlerin gerçekleştiği zamanı veya dileğini bildiriyorlar.  Sevdik .... (Sevme işini geçmişte, biz gerçekleştirdik.)

Fiil (Eylem) : Varlıkların yaptıkları işleri, hareketleri veya içinde bulundukları durumları bir kipe (yani zamana veya bir dileğe) ve kişilere bağlayarak bildiren kelimelere fiil denir. Fiillerin üç temel kuralı vardır:

a)        İş, hareket, oluş bildirir.

b)        Kök veya gövde halindeyken kip eklerini alabilir.

c)        Kök ve gövde halindeyken mastar eklerini (-mek, -mak) alabilir.

Fiillerin en önemli özelliği harekettir. Fiiller hareketlerine göre üç çeşittir:

1.        İş ve Kılış Fiilleri: Bir nesneyi olumlu olumsuz etkileyen, insanlar tarafından genellikle bilinçli olarak gerçekleştirilen fiillerdir. Bu fiiller “kimi, neyi” sorularına cevap verir. Bu nedenle iş ve kılış fiilleri çatısına göre geçişli fiillerdir. Kır-, ver-, dur-...

2.        Durum Fiilleri: Fazla hareketi olmayan, belli bir süre devam eden, nesneyi etkilemeyen, insanlar tarafından bazen bilinçli, bazen bilinçsiz gerçekleştirilen ve sona ermeleri için başka bir fiilin başlaması gereken fiillerdir. Durum fiilleri çatı yönünden geçişsizdir. Uyu-, kalk-, yat-...

3.        Oluş Fiilleri: Bu fiillere “doğa fiilleri” de denir. Oluş fiillerinde kendi kendine olma anlamı vardır. Bu fiiller aslında gizli bir güç tarafından gerçekleştirilir.  Bu fiillerin gerçekleşmesi irademize (isteğimize) bağlı değildir. Yağ-, es-, yeşer-, kızar-, acık-, gürle-...

Örnek Soru: Aşağıdaki cümlelerin yüklemi olan fiillerden hangisi “oluş” bildirmektedir?

A)Sizi çok seviyoruz.   B)Bir de şu soruyu çözsene.    C)Çocuklar ne güzel de oynuyorlar.   D)Sen ne kadar da büyümüşsün, ufaklık!

[Cevap: A’da sev(mek) için birine ihtiyaç vardır. B’de, çöz(mek) için soruya ihtiyaç vardır. Her iki fiil de kılış bildiriyor. C’de oyna(mak) durum bildirir. D’de ise büyü(mek) irademizin dışında olur, biz istediğimiz için büyümeyiz. Cevap D’dir. ]

Fiillerde Somutluk-Soyutluk

Somut Fiiller: Beş duyu organından herhangi biriyle algılanabilen fiillere denir. Kır-, oku-, yaz-...

Soyut Fiiller: Beş duyu organından herhangi biriyle algılanamayan; fakat var olan fiillere denir. Düşün-, hoşlan-...

                Bazı somut fiiller, cümlede kullanılışına göre soyut olabilir: Babam biraz odun kırdı. (Somut)  / Arkadaşımın sözleri kalbimi kırdı. (Soyut)

Dikkat ! Bir kelimenin fiil olabilmesi için şu üç öğeyi bulundurması gerekir.

1.        Fiil tabanı                   2.        Kip eki                      3.        Şahıs eki

A) Fiil Tabanı (Kök veya Gövde) : Fiilin kök veya gövdesi,başka bir ifadeyle kelimenin (-mek, -mak) eklenebilen en büyük parçasıdır.  Okudum                 oku (mak)

                Kısacası, çekimli bir fiilden kip ve kişi ekleri atıldıktan sonra kalan iş, oluş veya hareket bildiren kısma fiil tabanı denir. Fiil tabanı basit (kök) veya yapım eki alarak türemiş (gövde) halinde olabilir.

Çekimli Fiil         Kök( İsim  -   Fiil )         Gövde       Taban             Mastar (Fiilin İsmi)

Gördüm                           -----      Gör           -------         Gör                    Görmek

Başlattık                       Baş       ------         Başlat        Başlat             Başlatmak

Yazdırın                        -----       Yaz          Yazdır       Yazdır             Yazdırmak

(Yukarıdan da anlaşılacağı gibi her fiilin kökü fiil değildir. Bazen isim de olabilir.)

Kelime                   Kök         Gövde     Taban

Sarardı                 sarı         sarı ar    sarar(mak)

Yaşıyorum            yaş          yaş a      yaşa (mak)

Çoğalmış             çok         çok al    çoğal (mak)

B) Kip Eki : Fiillerin yapılış amacını ve zamanını bildiren eklerle almış oldukları biçimine “kip” denir. Kipler iki grupta incelenir:

  A)      Bildirme (Haber) Kipleri                   B)       Dilek (Tasarlama) Kipleri

C)      Şahıs Eki : Fiilin bildirdiği iş mutlaka canlı veya cansız bir varlık (özne) tarafından yapılır. İşte bu varlığa fiilin kişisi denir. Türkçe’de üç tanesi tekil, üç tanesi çoğul olmak üzere altı tane şahıs vardır.

Ben....(Kendisi söz söyleyen)

Sen....(Kendisine söz söylenilen)

O......(Kendisinden bahsedilen)

Dikkat: Fiilin bildirdiği şahısları aldıkları eklerden tanırız. Sevdi-m...(Ben), Sevmiş-sin ...(Sen)               

* Çalış – tı –m           Ben 

* Çalış – sın             Sen

* Oku – muş               ---  (3. tekil şahıs eki yoktur)

·          İste – di – m  (Fiil tabanı-Kip eki-şahıs eki)

Örnek Soru : Aşağıdakilerden hangisi çekimli fiil değildir?

A) Anlarım            B) Anlamak           C) Anlamazsın      D) Anlıyorum

Çözüm: Şimdi bu kelimelerde fiilin 3 temel öğesinin (taban, kip, şahıs) olup olmadığına bakalım:

Anlarım (Fiil tabanı, geniş z., 1.t.ş.)

Anlamazsın (Fiil tabanı, geniş zamanın olumsuzu, 2.tekil ş.)

Anlıyorum (Fiil tabanı, şimdiki z., 1.tekil ş.)

Anlamak (Mastar eki alan fiiller artık fiil değil fiilin ismidir ve isimlerde kip ve şahıs kavramı yoktur. )   Cevap B’dir.

Türkçe’de Şahıs Ekleri kimi kiplerde değişik şekillerdedir:

Şahıs        1.çeşit      2.çeşit      3.çeşit      4.çeşit

1.Tekil    -m           -im          -yim       

2.Tekil    -n            -sin          -sin          ----

3.Tekil    ---            ----          ----          sin

1.Çoğul    -k            -iz            -lim        

2.Çoğul    -niz          -siniz       -siniz       -in, -iniz

3.Çoğul    -ler          -ler          -ler          -sinler

1.        Çeşit ekleri alan kipler: Görülen geçmiş zaman, dilek-şart

2.        Çeşit ekleri alan kipler: Öğr.geç.zaman, şimdiki zaman, gelecek zaman, geniş zaman, gereklilik kipi

3.        Çeşit ekleri alan kipler: İstek kipi

4.     Çeşit ekleri alan kipler: Emir kipi

- 6/3/2007 - yorum yaz

baslık

Çekimli fiilin bölümleri;
- Fiil kökü
- Kip eki
- Şahıs eki

Çekimli Fiil
Mastar halinde bulunan fiile yapım ekleri getirilerek yani zaman ve sahış ekleri getirilerek fiili başka kalıplara sokmaya denir.

gitmek
gidiyorum
gidiyorsun
gidiyor
gidiyoruz
idiyorsunuz
gidiyorlar

Bu, konuyu anlaman için bir örnekti
Sorunun cevabı A şıkkı

ağaç yaş iken eğilir----> eğil-mek--Fiil
at binicisini tanır----> binici-bin-mek- Fiil
ağır gitki yol alasın---->alasın-al-mak-Fiil

A akıl akıldan üstündür----Bu cümlede fiil bulunmuyor

isimsiz - - 9/10/2009

fiil

çok güzel olmuşta örnek çümle yazmamışsınızzzzzzzzzzzzzzz!!!!!

pelin - - 3/10/2009

fiilimsi

bence bu site harika ve benim yarın yazılım var bu site sayesinde geçicem

isimsiz - - 26/4/2009

cümle yazın!

aradığım herşeyi bulamıyom biraz 5-6 tane örnek verin ya işimiz kolaylaşsın!!!!

YÖNETİM NOTU: Kimse aradığı her şeyi bulamaz bu dünyada... Ben de...

Düzenleyen edebiyatturkce gün: 7/11/2008 saat: 22:44

isimsiz - - 7/11/2008

ders

o kadar çok işime yaradıkı bir yerde bulamadım

isimsiz - - 3/11/2008

fiiller

iş oluş ve hareket bildiren cümller arıyorum

YÖNETİM NOTU: Yukarıda en üstte 1, 2, 3 diye öbeklenen anlatıma bakarak kendin de yazabilirsin örnek cümle. Her şeyi devletten beklemeying! :D


Düzenleyen edebiyatturkce gün: 19/9/2008 saat: 21:41

isimsiz - - 19/9/2008

güsel

çokiiiii işime çok yaradı

isimsiz - - 17/9/2008

yoqq

bune biçim bi iste 7..sınıf öğrencisiym vede istediğim şeyi bulamıorumm

YÖNETİM NOTU: Kardeş ne istediğini yaz bana...


Düzenleyen edebiyatturkce gün: 19/9/2008 saat: 21:42

isimsiz - - 15/9/2008

fiilde çatılar

ya süper olmuş yarın yazılı var inş. iii not alırım çok teşekkürler......

isimsiz - - 27/3/2008

türemiş

ya bu sitede türemiş fiiller ve basit fiiller yok mu?

AHMET KOÇAK: Var ama zahmet edip bir bakmıyorsunuz. Sağ tarafta "YENİLER" listesine göz atın.. Orada bulamazsanız "NELER VAR"daki "TÜRKÇE DERSİ"nde arayın... Hep ayağınıza beklemeyin.. Kalkın ve yürüyüşe geçin! :) İşte o bağ: http://edebiyatturkce.blogcu.com/2184985/

Düzenleyen edebiyatturkce gün: 28/12/2007 saat: 22:36

isimsiz - - 28/12/2007

eii idare eder

eii idare eder bişiler war yarın yazılı war dei bakıom bunlara yoqsa bunlardan baaane ki :d

Düzenleyen edebiyatturkce gün: 11/12/2007 saat: 23:26

psikopat şeyma - - 11/12/2007

Mazot 1 YTL olacak! :D

KÖKTEN ÇÖZÜM:
Aşağıdaki uzantıdaki tabloda sanırım her istediğin var ve fazlasıyla... :) Seçip sağ tıkla ve kopyala. Sonra arama çubuğuna sağ tıklayıp yapıştır ve girişe bas...

http://www.edebiyatturkce.blogcu.com/2185450


Düzenleyen edebiyatturkce gün: 24/5/2007 saat: 00:38

edebiyatturkce - - 24/5/2007

şahıs ekleri

üç tip şahıs eki var:duyulan geçmiş zaman,görülen geçmiş zaman,emir kipi

gel-di-m gelmiş-im ..............
'' '' gel-sin

isimsiz - - 23/5/2007

SÖZ ÖBEKLERİ

SÖZ ÖBEKLERİ İLE İLGİLİ KONU NİYE YOKKK YILLIIKK ÖDEVİMİ YAPAMIYORUM LÜTFEN SÖZÖBEKLERİ KONUSUNU İNDİRİN LÜTFENNNNNNNNNNNNNN

ÖDEVCİ - - 10/4/2007

tabloda var

Kaç puanlık bu soru arkadaşım!!! :D Biz sormuyoruz o kadar zor.... Şaka bir yana büyük tabloda sanki hepsi var gibi, bir göz atarsan zahmet edip... Yok daha da olmadı bizahmet sen çekiver... ;)

edebiyatturkce - - 12/3/2007

kipler

kipleri altılı yani ben sen o biz siz onlar şeklinde çekimleyin

isimsiz - - 12/3/2007